Die Jeschichte van Zent Tüenes     von Werner Lessenich                                            op Platt van Ortwin Dühring

Wäe die Jeschichte van Zent Tüenes schriewe well, dä kömmt jau op alde, äwer wichtije Vertell uut. Man sätt, enne Schöeper hei enne Osterhee (Osterheide) sue hie’et früher die onbewohnde Jejend, en Beld van dä hellije Antonius jefonge. Dat Beld hät dä Schöeper joot verstoppt, äwer jrad eene Daach later fong hä op die selve Stell dat jlieke Beld noch ens. Wäjes sech dat Mäuzke noch en paarmoel avjespeld hät, woer für dä Schöeper kloor, dat jenau an die Stell tu Iere van dä hellije Tünn (Antonius), en Kapellke jebout werde soll. Suewiet dä alde, äwer wichtije Vertell.

En son alde Urkund es fassjehalde, dat däm Kölner Kurfürst Erzbischof Friedrich von Saarwerden – die Osterhee jehürde noch bee et Amt Kempe on doemöt bee et Kurfürstentum Köln - am 10.September em Johr 1380 dä Bou van en Kapellke möt Kirkhooef enne Osterhee freejejoewe hät.
Dä janze Kroem steht en Kempe enne Böcker on tellt als Jeburtsurkunde van Zent Tüenes.
On jenau op dat Gronkstöck van dat alde Kapellke, steht vandaach die katholische Kirk St.Cornelius.

No send die twie’e  Hellije möt Nam aanjesproeke, die für Zent Tüenes janz wichtich woere. Dä hellije Antonius word no dä Baas van dat Örtsche Zent Tüenes on dä hellije Cornelius moeß sech öm de katholische Kirk kömmere. Op en Dokument van 1411 send die twie’e Hellije op Belder noch joot tu erkenne.

Dä Nam Zent Tüenes stammt van dä hl.Antonius, sue es en hongerte van Johre uut "Neuenrath in der Osterheide" – "Sanct Antonius in der Heyde" - on " St. Tönihs" – "Zent Tüenes" jeworde.

Ronk öm dat Kapellke on later öm de Kirk hant vüel Buure jewont. Em 17. Johrhongert jing et däm Örtsche ärsch joot, wat man och däm hellije Tünn tu verdanke haet. Em janze wiehe Ömlank woer en verdammde Viehseuche uutjebroeke on die ärme Buure soete Hölp bee dä zuständije Patrun, öm üer Dieres tu rette. On welche Patrun woer dat? Dä hellije Tünn woer wier draan on trock sue die Buure van ronk on töm en sin Dörfke. Sue woer ut dat kleene Niies üewer Neit enne richtije Wallfahrtsort jeworde.

Zent Tüenes, wie och die Jemende enne Nobberschaft, bliewe net van Kriechshandlunge verschont on moeße vüel liehe. De Lüh hade em Truchsessischen Kriech vüel Uesel, suejar dä Kirketurm ös 1585 enjestürzt on och die Kirk haet jet mötjekräeje. Man jeht doevan ut, dat dat dä Gronk woer, dat man 1607 doemöt aanfing, öm dä Ort Gräwes on ne Wall tu trecke, öm sech jeäje Aanjrieper tu schütze.

Enne alde Ortsplan van 1827 lött hütt noch erkenne, dat man mar duur dree Pooerte en dä Ort renkoam. Vandaach noch send die Konture van die Sicherung am „Alde Grav“ on anne „Rengstrooet“ tu siehn.

Wall on Grav kuese net verhengere, dat1642 (em 30jöhrije Kriesch) noe dat Jemetzel aan de Hückelsmay oser Örtsche üwerrennt on jeplündert worde es.
Suejar oser Kirk hade se tösche on dä jrad nöi opjebode Kirkture en Brank jesteäke.

Em sievejöhrije Kriesch joev et allwier en Schlacht;.1758 anne Landwehr enne Forstwald, woe vandaach noch dat Hückelsmaydenkmoel aan dä schlemmen Tiet erennert. Dä Herzog Ferdinand von Braunschweig, en pfiffich Männke, haet sech möt Preußen, Hessen, Hannoveraner on Braunschweiger tusame jedoen on jeäje vüelmiehr Soldate op Sie van de Franzuse jewonne. Desmoel ös oser Örtsche sue joot wie nix passiert.

Dat Mertenshuus anne Kirkstroet - hütt dat älste van buute netverängerde Huus en Zent Tüenes - es all 13 Johr vüerher jeboud worde on hät en desen Tiet all vüel erlevt.

Bald jenau sue alt es die 1769 jeboude  Wenkmühle anne Geldener Stroet, die jor oser Zent Tüeneser Wohrtieke jeworden es. Bes 1945 woer die Mühle en Betrieb on hät 1978 en nöi Flüjelkrütz jekräeje.

Van 1794 bes 1814 haet Napoleon dat lenksrheinische Jebiet op Tiet besatte, oser Örtsche hieet op ens "Saint Antoinne" on jehüerde bee et Arondissement Crefeld.
1815 hät dä Wiener Kongress möt dä Zinover en Eng jemeit on Zent Tüenes jehüerde bee Preußen. Ronk 2600 Lüh jehüerde no en dä Kries Kempe, dä 1816 nöi entstange woer.

Richtich joot jing et Zent Tüenes, als sech hee 1870 jet Nöies opding. Die Crefeld-Kreis-Kempener-Industrie-Ieserbahn (osere jooe alde Schluff) jing en Betrieb on Zent Tüenes kreäch enne ejene Bahnhooef. Entösche woere enne Brassel Lüh heheär jetrocke on verdende als Weäwer üer Jeld. Die nöie Bahnstreck noe Krewel holp no die Weäwer noe Krewel tu komme, öm doe op onjefär 1400 Hankweäwstöehl üeren Ärbet für Krewelsche Fabrike tu duen.

Vandaach fährt dä Schluff mar blues noch ut Jux on Dolleree on öm sech noch ens tu zeije. Die Stroetebahn noe Krewel spelt seit 1904 die Hauptroll op körte Strecke on ös och net miehr wegtudenke. 

1877 word ut ne Buurehooef en  Roethuus jemäck, dat se Jott sei Dank 1977 net avjerie‘ete häbbe. Et word op modern jebrasselt on ös vandaach noch die beäste Stuev van oseren Bürjermester.

Noe et Eng van dä 1.Weltkriesch, word 1929 dä Gronksteen für dä Waaterture  jeleit. Stolz kickt dä üewer Zent Tüenes on es all van wiehem joot tu siehn. Sin schmale Fijur bestemmt dat Beld van Zent Tüenes.

Och dä 2.Weltkriesch hät os Heimat net en Roh jeloete. Vüel es duur Bombe en Schutt jeleit worde on hät vüel Uesel on Tröen jebreit. 2394 Bombe op Zent Tüenes hät man jetällt, 66 Hüser woere kapott, jenau wie dat  Marienheim  on allwier oser Kirk. 421 Jefallene, 44 Vermissde on 12 Bombeopfer woere tu beklaare.

Dän Tiet noe dä Kriesch breit et mötsech, dat alleen en Zent Tüenes ronk 2000 Lüh en nöi Tuhuus fonge. Et woere mirschdens Evangeliste, die man ut üer Heimat verdriewe haet on alles opjeäwe mooße. 1952/ 53 woer dä Behelp vorbee on für die evangelische Jemend word en ejene Kirk  (Christuskirche) on en Scholl jeboud.

Die nächste Johre stonge für nöie Hüser boue. Janze Siedlunge worde öm oseren Ort eröm jeboud. Et entstinge Scholle, en Krankehuus, Sportplätz, en Jugentheim on en Huus für alde Lüh. Zent Tüenes haet sech joot rutjemäck on bes 1970 wohnde all 14.000 Mensche en Zent Tüenes.

Dat Johr 1970 word für Zent Tüenes en janz wichtich Johr. Die Jemende worde nöi opjedelt, ut twie’e selvsständije Jemende Vorsch on Zent Tüenes, word op 44,24 qkm die die Gruetjemend  „Tönisvorst“.

Jetz wohnde hee all 19.474 Mensche, die sech freude,dat üer „Tönisvorst“ sech no
„Stadt Tönisvorst“ schriewe dörvde.

Ömmer miehr Mensche trocke en die nöie Stadt on 1998 woere et joot 30 Dusend.

Dat es en jesonk Teeke, dat sech die Lüh hee wohl föhle on jeär en Zent Tüenes
on en de Nobberschaft opwaaze on friedlich alt werde wolle.